لزوم تغيير انديشه و رفتار در مديريت مجلات علمی

شعبانی, امير (2006) لزوم تغيير انديشه و رفتار در مديريت مجلات علمی. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران, 12 (3). pp. 1958-196. ISSN 1735-4315

[img]
Preview
Text
ijpcp-v12n3p195-fa.pdf

Download (121kB) | Preview
Official URL: http://ijpcp.iums.ac.ir/browse.php?a_id=132&sid=1&...

Abstract

اين اولين شماره فصلنامه انديشه و رفتار با نام جديد مجله روانپزشکی و روانشناسی بالينی ايران است. عنوان فصلنامه با نظر سردبير و شورای نويسندگان آن تغيير کرد تا معادل انگليسی آن بتواند نشانگر ايرانی بودن مجله و نيز حوزه‌های تخصصی آن باشد. از طرفی تغيير رسمی نام نشريه با ورود چکيده مقالات آن به ايندکس کوپرنيکوس (www.journals.indexcopernicus.com) هم‌زمان شد. البته بر اساس ارزيابی کنونی ايندکس کوپرنيکوس، نمره کيفی خاصی به مجله داده شده که اميد است با تلاش دست‌اندرکاران ارتقا يابد تا بتوان در آينده‌ای نه‌چندان دور ورود مقالات اين مجله را به پايگاه‌های معتبرتر جشن گرفت. ولی دست‌اندرکاران چه کسانی هستند و قرار است چه چيزی ارتقا يابد؟ دست‌اندرکاران تنها شامل پرسنل دفتر نشريه، مدير مجله، رياست مرکز، يا حتی شورای نويسندگان و سردبير نمی‌شود. شايد مهم‌تر از همه اين افراد، داوران يا به اصطلاح داوران همتا1 هستند که اعتبار مجله مديون تلاش آنهاست و ارتقای نظرات کارشناسی آنان است که به ارتقای علمی مجله‌ می‌انجامد. امروزه باور مشترک دانشمندان است که ”دانشی وجود ندارد، مگر آن‌که منتشر شود“ و داوران همتا را می‌توان نگهبانان اين دانش دانست. اما داوران همتا چه کسانی هستند؟ برای مطمئن شدن از بررسی علمی و دقيق يک مقاله، به چه افرادی بايد تکيه کرد. آيا داشتن مدرک تخصصی، سابقه طولانی تدريس در دانشگاه، يا حتی سابقه زياد پژوهشی و داشتن مقالات متعدد علمی و پژوهشی می‌تواند تضمين‌کننده مطلوب بودن عملکرد يک داور باشد. به‌طور قطع نه! مسلماً همه ويژگی‌های فوق مطلوب است ولی مجله علمی نياز به داوران با دانشی دارد که دارای تفکر علمی باشند، بتوانند و مايل باشند که برای بررسی مقاله وقت کافی بگذارند، بخواهند دانش خود را برای ارتقای عملکرد نويسنده مقاله به او انتقال دهند، و بدانند که در داوری مقاله، رعايت برخی نکات اخلاقی (گادلی2 و جفرسون3، 2003) مانند اظهار تعارض منافع4 يا ساير سوگيری‌ها و نيز اظهارنظر در وقت مقرر ضروری است. در شرايط کنونی که مشغله اعضای هيئت علمی دانشگاه‌ها که اکثر داوران مجلات علمی- پژوهشی را تشکيل می‌دهند، اغلب طاقت‌فرسا است، بهره‌گيری از آنان به‌عنوان داور همتا بسيار دشوار شده است. چگونه می‌توان از استادی که کمتر وقتی برای فراغت خود می‌يابد، انتظار داشت با فراغت کامل به مرور مقاله، مطالعه در حواشی موضوع آن، جستجو در اينترنت و منابع برای به‌روزکردن دانش خود در جهت اظهارنظر دقيق علمی، و تهيه گزارش کاملی از ارزيابی مقاله بپردازد. البته مشکل کم بودن دسترسی به داوران مورد نياز، در مورد مجلاتی که به دلايلی از اعتبار و موقعيت پايين‌تری برخوردارند، بيشتر است و اين خود سيکل معيوبی به‌وجود می‌آورد. برای افزايش دسترسی به داوران مطلوب چه بايد کرد؟ روشن است که در ابتدا بايد آنها را شناسايی نمود. درخواست معرفی داور از مجلات معتبر می‌تواند مفيد باشد، ولی ساير مجلات با معرفی داوران خوب خود، در واقع خود را از آنها محروم می‌کنند! راه ديگر، آزمايش و خطا است؛ می‌توان بر اساس يک مقياس (کالاهام1، باکست1، وکرل1 و ويرز1، 1998)، کيفيت داوری را نمره‌گذاری کرد و بر پايه اين نمرات، دست به انتخاب زد. گادلی و جفرسون (2003) برخی ويژگی‌های داوران خوب را ذکر کرده‌اند. برای استفاده هر چه بيشتر از خدمات با ارزش داوران همتا، از آن‌جا که مجله هرگز نمی‌تواند هزينه مالی متناسب آن را بپردازد، بايد برای ايجاد ”تقويت مثبت“ به روش‌های ديگر تلاش کند و دست‌کم با ارتقای کيفيت و جايگاه علمی خود، مايه افتخار داور و انگيزه‌ای برای ادامه همکاری او باشد. در سوی ديگر جريان نشر علم، نويسندگان قرار دارند و در واقع تا آنها ننويسند مجله چيزی برای چاپ کردن ندارد. نگارش مقاله توسط پژوهشگران ايران طی سال‌های اخير در حوزه‌های بهداشت روان (شريفی و همکاران، 1382) و روانپزشکی (فرهوديان و همکاران، زيرچاپ) رشد کمّی چشمگيری داشته و از اين نظر شايسته تحسين است. با اين حال، رشد کيفی پژوهش‌ها مورد سؤال است و يکی از وظايف داوران و مجلات علمی کمک به چنين رشدی است. به‌نظر می‌رسد زمان آن فرا رسيده است که بيش از کميت، به کيفيت کارهای علمی بها دهيم و از عواقب نشر مفرط کارهای کم‌ارزش بپرهيزيم. بنابراين پس از ارزيابی مقالات، ممکن است مجله توصيه‌های متعددی برای نويسنده جهت تصحيح و تغيير مقاله داشته باشد و يا اصلاً آن را نپذيرد. در هر دو صورت، پژوهشگر می‌تواند از توصيه‌های داوران برای افزايش کيفيت کار خود بهره گيرد. البته ذکر اين نکته شايد بی‌فايده نباشد که به هر حال، مجله مجبور به انتخاب چند مقاله برای چاپ است و حتی اگر تعداد زيادی مقاله ”مناسب“ برای چاپ در اختيار داشته باشد، به ناچار مقالات ”مناسب‌تر“ را برمی‌گزيند. در غير اين صورت، فهرست انتظار مقالات در دست چاپ روز به روز طولانی‌تر و گرايش‌ پژوهشگران برای ارسال مقاله کمتر خواهد شد. در اين مجله نيز، اخيراً مدت انتظار مقالات برای چاپ کاهش يافته‌ و برای مقالاتی که از اين به بعد مورد پذيرش قرار می‌گيرند، کمتر از يک سال خواهد بود. به اين ترتيب، اميد است با تلاش پژوهشگران (نويسندگان) و داوران همتا و با کمک نگرش صحيح مديريت مجلات علمی در جهت رشد کيفی مقالات، شاهد پيشرفت مستمر علم در کشور باشيم. در اين مسير، مجله روانپزشکی و روانشناسی بالينی ايران نيز در کنار پژوهشگران خواهد بود.

Item Type: Article
Subjects: R Medicine > RC Internal medicine > RC0321 Neuroscience. Biological psychiatry. Neuropsychiatry
Divisions: Other Journals > Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology
Depositing User: سمیه باغبانی
Date Deposited: 03 Dec 2014 11:18
Last Modified: 03 Dec 2014 11:18
URI: http://eprints.bpums.ac.ir/id/eprint/2067

Actions (login required)

View Item View Item